HIPERAKTIBITATEA

Gaur egun hiperaktibitatea eta arreta eza lotuta doaz. Diagnostikatutako ume gehienek nahaste konbinatu bat izaten dute arreta eza ta hiperaktibiatea barnean biltzen direlarik.

Nola jakin gure ikasle bat hiperaktiboa dela?

- Askotan bere eskuak eta oinak mugitzen ditu, edo bere eserlekuan asko mugitzen da.
- Sarritan, ikasgelan edo geldi egon behar den momentuetan bere eserlekutik zutitzen da.
-Momentu desegokietan salto eta korrika egiten du.
- Lasai jolasteko zailtasunak izaten ditu.
- Sarritan martxan egongo balitz bezala egoten da, motore bat izango balu bezala funtzionatzen du.
Larregi hitzegiten du.

DISLEXIA

Irakurketarako zailtasun espezifikoa; bere jatorria dena delarik. Termino neurologikoetan esanda, irakurketarako defizita disfuntzio zerebral batek eragindakoa denean. Disfuntzio hau, bi aldi ezberdinetan bereganatu daiteke: irakurketa bereganatu baino lehenago edo ondoren. Ondorioz,dislexiak bi multzotan sailkatu daitezke:

a)Bereganatutak dislexiak
b) Dislexia ebolutiboak

Lehenengoaren kasuan, pertsonak iakurketa maila jakin bat bereganatu duenean garun lesioa jasango du eta honen ondorioz, zenbatit trebesia galduko ditu.

Bigarrenaren kasuan berriz, haurrk "inolako arrazoirik"izan gabe, irakurketaren aprendizairako zailtasunak azalduko ditu.

Haurrak 8 urte izan baino lehenago ezin da esan Dislexia duenik. Dislexiak prozesu lexikoetan ematen dira. Hezitzaileok ezin dugu esan haurrak disfuntzio bat duela, baizik eta rasgoak dituela.

Bereganatutako dislexiak: Garun minaren bitartez bereganatzen da dislexia mota hau. Dena dela, aipatutako garun minak ez ditu gaitasun linguistiko guztiak kaltetzen normalen; hau da, trebetasun batzuetan fokalizatu ohi da lesioa.
Prozesu lexikoetan defizitak ematen diren arren, aintzakotzat hartu behar dira prozesu zemantiko eta sintaktikoak.

Dislexia ebolutiboak: inolako justifikazio gabe (gaitasunetan ez dago arazorik, emozionalki ere ez, egoera soziokulturala egokia da...) baina haurrak zailtasunak azaltzen ditu irakurketa prozesuan.
Dislexiko ebolutibo eta irakurketa prozesuan zaltasunak azatzen dituen pertsonaaren arteko ezberdintasuna: Lehenengoaren kasuan ein dela irakurketa prozesuan zailtasunak izatearen faktorerik identifikatzen. Dislexiko ebolutiboen kasuan, atzerapena irakurketaren arloan fokalizatu ohi da, do zenbait kasutan, lengoaiaren alorrean. Bestalde, irakurketa prozesuan zailtasun edo atzerapenak dituzten gainontzeko haurrek, aipatutako gabeziak beste arlo batzuetan azalarazten dituzte

POLIOMIELITIA

Medula espinalaren motore neuronei erasotzen dien birus batek eragindako gaixotasun infekzioso bat da. Birusa pertsonaren eztarri eta hesteetan kokatzen da eta transmisioa kaka eta txistuaren bidez gertatzen da. Neuronen haztea eragiten du eta nerbio heunak degeneratzean giharrak atrofiatu egiten dira. Kasu grabeetan paralisia edo heriotza sor dezake.

Ondorioak motore edota ortopedikoak izan daitezke:

• Motore: nerbio-gabetze afektatua duten giharraren paralisia eta atrofia ekar dezake. Orokorrean, beheko atalen batetako giharretan du eragina, baina kasu batzuetan bietan eragin dezake eta oso gutxitan goikoetan ere.
• Ortopedikoak: beheko atala moztean giharraren atrofiagatik, bizkar hezurra okertzea erraztu dezaketen asimetria funtzionalak dakartza, desbideraketak errazten dituelarik. Tratamendua: mozketa gertatu denerako altzak erabiltzea, abiatzen laguntzeko edota deformazioak saihesteko protesiak... erabiltzen dirA.

kausak: birusa aho eota sudurretik sartzen da, eztarria bideratu egiten da eta odo edo sistema linfatikotik diseminatzen da.
Lehen, haur eta umeengan zuen eragin handiagoa, orain aldiz, 15 urte baino gehiagoko gazteetan gertatzen da eta uda eta udazken urtaretan ematen da gehienbat. Gizo gazteetan gertatzen denean paralisia agertzeko maiztasuna handagoa da.

Pronostikoa, emaitza itxura eta mina dagoen lekuaren arabera desberdina izan daiteke. Bizkar hezur muina eta garunean eraginik ez badute, %90ean gertatzen den bezala, errekuperazio totala izatea posiblea izan daiteke. Baina, honek eraginda egoten badira, gaixotasunak paralisian amaitu dezake edo baita heriotzan ere arnasa hartzeko zailtasunak eraginda.

Nerbio sistemari eragin diezaiokeen birusa da, giharrak berelana egiteari utzi egite dio eta paralisia gerta daiteke.

TRAUMATISMO KRANEOENZEFALIKOA

Traumatismo kraneo entzefalikoa, golpe zuzen batek eragindako garun lesioa da. Trauma kraneo entzefaliko baten ondoren pertsonak denbora luzez irauten badu konorterik gabe, koma egoeran dagoela esan daiteke. Aldaketa fisiko eta psikikoak nabariak izaten dira gaixoarengan.

Gaixo hauen sebideen laguntza oso garrantzitsua izaten da euren errehabilitazioan. Eskaintzen duten informazioa baliagarria izaten da tratamendua era batean edo bestean emateko (gaixoaren pertsonalitatea, interesak, ikasteko erak kontuan izanik...)

Hobekuntzan gaixo denek ez dute berdin aurrera egiten, jasandako lesio motaren araberakoa izaten baita. Traumatismo baten ondorioz defizit ezberdinak ager daitezke. Hona hemen horietako batzuk:

• Motore defizita: gaixoak, oreka eta koordinazio eskasak izaten ditu.
• Defizit pertzeptuala: sistema sentsorialean eragina izan dezake eta usaimena, ukimena eta dastamena gal ditzake.
• Hizkuntza eta mintzairarako defizita: zailtasunak izan ditzake ulertzeko eta ideiak azaltzeko garaian.
• Defizit kognitiboa: zailtasunak izan ditzake kontzentratzeko, informazio berria jasotzeko eta biltzeko.
• Pertsonalitate aldaketak: gaixoak pertsonalitate aldaketa handiak izango dituzte.

Lehen aipatu dudan bezala, kolpe zuzen batek eragindako lesioa da. Kolpe hauek bizitzaren esparru ezberdinetan jaso daitezke, adibidez: trafiko istripua, eroeketak agresioak, lan istripuak...

Ezaugarriak ezin dira orokortu, lesioak eragin izan duen zonaldearen arabera, bere larritasun mailaren arabera, beste traumatismoekin duten erlazioaren eta konorte galtzearen sakontasuna eta iraupenaren arabera aldatzen baitira.

Trauma kraneo entzefalikoa diagnostikatu ondoren errekuperazioa lehenbiziko asteetan azkarrago izaten da. Tratamendu lesioaren raberakoa izango da eta kasu batzuetan urteak iraun ditzake gaixoak tratamenduarekin. Truma kraneo entzefalikoa duen gaixo baten tratamenduan espezialista ezberdinak egon daitezke: neurozirujanoa, psikiatra, neuropsikologoa...

Askotan, horrelako taumatismo bat jasotzen duten gaixoen senideek frustrazioa izaten dute.Batez ere, lesioaren gradua ezagutzen ez dutelako edo hartu beharreko neurriak ezagutze ez dituztelako.

Pronostikoa egiten denean, kontuan hartu behar dira hainbat faktore: gaixoaren izaera, lesioa jaso baino ehen gaixoaren funtzionamendua, errehabilitaioa jasotzeko posibilitatea, koma egoerare iraupena, lesioa jaso bezain laster gaixoak jasotako zaintza, lesioa aso zutenetik zenbat denbora pasa den, errekuperazio gradua edota ingurugiroa.

ARDATZ BIFIDOA

Hodi neutralaren sortzetik malformazioa da, eta ezaugarri nagusiena zera da, orno-arkuren bat edo beste behar bezala ez dutela bat egin. Errazago esanda, bizkar hezurretako ornoetan irekidurak izatea. Kausa ez dago guztiz adostuta, hala ere, esan daiteke kanpo faktore eta faktore genetikoen arteko nahasketa bat dela.

Bi ardatz bifido mota daude:

• Ezkutuko ardatz bifidoa: bizkar hezurrean anomalia bat, non gehienetan ez dute sintomarik adierazten, gainera ez dira kanpotik ikusten. Oso diagnostiko erraza dute, azalean lesioak, hanketan ahultasuna, esfinterren alterazioak, oinetako deformazio ortopedikoa. Baina oso zailak diren beste kasu batzuk ere badaude, ia ia ez direnak aurkitzen.
  
• Azaleko ardatz bifidoa: gehienetan sintomak izaten dituzte, gainera oso bistakoak izaten dira, bizkarrean bulto antzeko zerbait, azala gorrixka... Mota bi aurki daitezke honen barnean: meningozelea eta mielomeningozelea. Biak diagnostiko berdina daukate hasiera batean, baina behin barruan dagoena ikusi ondoren bat edo beste dela esan daiteke.

Nahiz eta bizitzan zehar medikuen jarraipena konstantea izan ez dauka pronostiko txarrik (ezkutuak).
Aldiz, meningozele era mielomeingozelea daukaten haurrengan oso pronostiko txarra itxaroten da, gehienetan kasu hauetan ere hidrozefaliarekin (garuna urez betea) ere lotuta baitago eta honek garuna eta bizkar hezur muineko nerbioetan eragina eta arriskua handiagoa da.

GAINDOTAZIOA

Goi-mailako ikas-gaitasunak dituzten ikasleei buruzko ikerketa eta aipamenetan erabiltzen den terminologia anitza da eta, askotan, zehaztasun falta nabarmentzen da arlo honetan. Oro har, tipifikazio-alderdi zehatzak baldintzatzen dituzten aurretiazko kontsiderazioei aipamen eginez garatzen direnez, hein handi batean, izaera mugatua eta baztertzailea hartzen dute.

• Supergaituak: Ezagutzazko nagusitasunaren, sormenaren eta motibazioaren arteko lotura adierazten du, kontuan izanik, ingurukoekin konparatuz, ezaugarri horiek ikasle nabarmentzeko modukoak izango direla.
• Goiztiarrak: Jokabide batzuei dagokienez garapen goiztiar nabarmena duten ikasleak biltzen ditu. Izaera goiztiar hori, batez ere arlo atzuetan nabarmenduko da; mintzaira, musika, matematika, mugikortasuna.
• Talentu handikoak: Eremu zehatz batean gizakiak izan dezakeen abilezia edo jarrera apartekoa identifikatzeko erabiltzen da: ikasketetan edo artean, musikarako edo matematikarako talentua adibidez...
• Sormen hadikoak: Ideia berriak izateko edo adierazteko, zrbaiti zentzua emateko erlazio desberdinak aurkitzeko edota arazoei irtenbide alternatiboak eta anitzak emateko gaitasuna adierazten du.
• Miresgarriak: Bere adinerako aparteko iharduera bat burutzea adierazten da termino honen bidez. Arlo zehatz batean bere errendimendua heldu batena bezalakoxea da.
• Jeinuak: Izugarrizko lan bat, mundu osoaren mirespena merezi duena, egitea esan nahi du. Hezkuntzaren arloan hitz hau erabiltzeak ez du zentzu handirik.

Gaindotatu ia gehienak goiztiarrak dira. Baina goiztiarrak ez direnak ez dira zertan gaindotatuak izan behar. ´Gaindotatuak diren ia gehienak sormen handikoak dira.

Adimen-gaitasun orokorraren adierazle, batez ere honako jokabideak izango dira:

• Laguntzarik gabeko ikaskuntza goiztiarrak
• ikaskuntza berrietarako erraztasuna
• informazioaren eta kontzeptu berrien ulermena
• ahozko kontzeptuen elaborazioa
• kontzeptu desberdinen arteko lotura
• ezagutza berriak erabiltzeko gaitasun arazoei
• printzipioen formulazioa eta jeneralizazioa, ikaskuntzen transferentziaren bidez
• ideia konplexuen eta abstraktuen ulermena
• argumentuak emateko, galderak egiteko eta arrazoitzeko abilezia
• jakinmin intelektuala; irakurketarako gogoa
  

ARAZO AFEKTIBOAK ETA PORTAERA AGRESIBOAK

Arazo afektibo eta portaera agresiboak ikasgelan etxean jasotako hezkuntzarekin erlazionatuta egon daitezke. Adibidez, haur batek etxean tratu txarrak edo irainak ikusiz gero imitatzea posiblea da. Umeek nagusiek egiten dutena imitatu ohi dute eta.
Arazo afektiboak modu ezberdinetan sailkatzen dira:

• Kasu batzuetan arazo emozionalak tristura, jendearekin erlazionatzeko arazoak etab. eratara aurkezten dira.
• Beste modu batzuk arazo horiek aukezteko honako hauek dira: tik-ak, neurosia, amets gaiztoak...
• Jarrera arazoak agertzen dira honelako portaeren aurrean: erasoak, gezurrak, lapurretak eta beste hainbat jarrera antisozial.

Oso garrantzitsua da honetan guraso eta irakasleen papera, hau da, ikasleen eta irakasleen eta haurren eta gurasoen arteko harremanak berebiziko garrantzia du arazoak erreparatzeko.
Bullying kasuetan alde batetik, erasotzailea dago eta bestalde biktima, normalean biktima bakarra izaten da. Erasotazilea normalean gelako liderra izaten da eta biktima ahulena. Erasoak psikologikoak zein fisikoak izan daitezke.
Garrantzitsua da inguruan begira dauden ikasleen rola biktimengan. Erasoa ematen den tokian, parte hartzen ez duen jendeak min handiagoa eragiten dio biktimari eta gainera erasotzailea indartu egiten dute. Biktimen errendimendu eskolarra jaitsi ohi da erasoa jaso ondoren.
Tipologiari buruz esan daiteke erasotzaileak hiru motatakoak izan ohi direla:

• Aktiboa, zuzeneko harremana dauka biktimarekin
• Soziala edo zeharkakoa, jarraitzaileak biktimei eraso egitera behartzen ditu.
• Erasotzaile pasiboak, erasotzaileen jarraitzaileak dira, nahiz eta agresioan parte ez hartu.

Biktima bi motatakoa izan daiteke:

• Aktiboa, agresibo azaltzen dena.
• Pasiboa, ez du erantzunik ematen.

Gure ikasgelan horrelako arazoekin arreta berezia eskaini behar da eta lehen bai lehen detektatu eta irtenbidea bilatu.